السيد الطباطبائي
11
مجموعه رسائل ( فارسى )
نوشته است . اينها چيزهايى است كه كسانى كه اهل فلسفه هستند ، مىدانند ؛ لازم نيست كه من بگويم . مرحوم علامه طباطبائى فيلسوف ، مفسر و فقيه است . البته آثار فقهى ايشان چاپ نشده است . ايشان درعلم فقه و اصول آثار فراوان دارد و در زمان خودش از هيچ فقيه و اصولى كمتر نبود . ما كه شاگردان ايشان بوديم ، بارها گفتيم : « اجازه بدهيد اين آثار را چاپ كنيم . » پاسخ ايشان اين بود كه : « من به الكفايه هست » ، منظورشان اين بود كه اگر فقه و اصول واجب كفايى هم باشد ، آقايان هستند كه اين واجب بر زمين نماند . ايشان در ادبيات عرب نيز كم نظير بود . نوشتارشان نشان مىدهد كه چقدر بر ادبيات عرب تسلط دارد و بيشتر به عربى مىنوشت ؛ ولى به فارسى هم مىنوشت و شعرهايشان هم نشان مىدهد كه چقدر ذوق و احاطه به فارسى داشت ؛ شعرهاى ايشان بسيار خوب بود . من نمىخواهم از اين مسائل صحبت كنم . آن چيزى كه گفته نشده و من كمتر شنيدهام يا اصلًا نشنيدهام و خودم به عنوان يك شاگرد كه بسيار به ايشان نزديك بو دم ، شاهدش بودهام ، اين است كه علامه طباطبائى يكى از آزادانديشترين مردانى است كه من در طول عمرم تاكنون ديدهام و شايد بتوانم بگويم كه : من تاكنون كه در سن پيرىام ، انسانى را به حريت فكرى علامه طباطبائى رؤيت نكردهام ، على الاطلاق ! شايد در كتابها خوانده باشم كه خيلىها آزادانديش بودهاند . با خواندن كار ندارم ، بحثم ديدن است . من تاكنون با انسانى ملاقات نكردهام كه آزاد فكرتر و در حريت فكرى ، آزادانديشتر از علامه طباطبائى باشد . عظمت علامه طباطبائى براى من در همين جمله خلاصه مىشود . در اين كه مفسرى كبير است ، شك نيست . همه اذعان دارند ، من هم اذعان دارم . به اين كه فيلسوفى بزرگ است ، همه اذعان دارند ، من هم اذعان دارم . به اين كه عارف و زاهد و مؤدب است ، همه اذعان دارند ، من هم اذعان دارم . علاوه بر ايشان ، عارف و فيلسوف و فقيه و مفسر باز هم داريم و فراوان هم